ابو القاسم سلطانى
145
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
اخوينى يك تركيب داروئى را كه رازى جهت درمان نقرس و درد مفاصل به كار مىبرده توصيه مىنمايد همچنين براى درمان بيماران مبتلا به فالج ، سكته ، صرع ، قولنج ، آماس سخت كبد ، يرقان ، سياتيك ، بهق و تب ابيالوس و زمهريرى يا حمى ابيوالوس 6 * . تركيبات داروئى را كه خود ساخته و تجربه نموده توصيه مىنمايد 7 * . قنطوريون باريك . . . " خاصيتش كودك مرده را از شكم بياوردن است " 8 * . قنطوريون خرد را لوفاى صغير و به لغت رومى طومقرون گويند و معنى طومقرون به لغت پارسى خرد باشد 9 * . با عسل در لكههاى سپيد چشم كه ناشى از خوب شدن زخم باشد موثر است . همچنين قنطوريون صغير براى بيماريهاى ريوى نظير تنگى نفس ، خلط خونى و به مقدار 5 / 7 گرم آن در ذات الجنب سرد موثر است 10 * . " گرم و خشك است در درجه سيم ، سده بگشايد و پيچيدن ناف و درد شكم باز دارد و قولنجى را سود دارد " 11 * . ابن بيطار مىنويسد طبرى آن را بهطور موضعى در كزاز سودمند دانسته و ابن سرابيون گويد كه آن صفرابر مىباشد و در كتاب مرشد آمده است اگر آن را در سركه حل نموده و به پيشانى و شقيقه بهمالند سردرد ناشى از حرارت آفتاب يا نوشيدن شراب را تسكين مىدهد و چنانچه در كچلى موى سر را با نوره بسترند و سپس بشويند و محلول گرم عصاره حل شده در سركه را به آن بهمالند همچنين در شوره سر سودمند مىباشد و ماليدن عصاره آن [ همراه با شير دختران ] در ورم پلك چشم و [ به چشم كشيدن آن با عسل ] در سفيدى وجود آمده در طبقه قرنيه ، گلمژه 13 * ، پائين افتادگى پلك چشم ، [ و اگر پلك چشم را برگردانده و مخلوط آن را با آب انار به چشم بچكانند ] در جرب چشم 14 * و با آب مرزنجوش در سبل 15 * و چكاندن مخلوطى از آن و روغن خيرى يا روغن سوسن در گوش در خونريزى ، درد گوش و با آب برگ شفتالو در وزوز كردن و صدا كردن گوش ، و با آب ترب يا روغن دانه آن [ و يا آب ترتيزك ] در سنگينى گوش و ورم عصب آن و گذاردن فتيله آغشته به مخلوطى از آن با روغن سوسن يا روغن نرگس يا خردل و سركه در گوش در ورم موجود در عصب صماخ و كرى مفيد مىباشد و اگر آن را با آب يخ و زاج و كافور مخلوط نموده به بينى بكشند خونريزى بينى را متوقف مىسازد و چنانچه مخلوط آن را با گلاب مدت زيادى در دهان مضمضه نمايند بوى بد دهان از بين مىرود و غرغره كردن آن با برگ عوسج يا آب بارهنگ يا تاجريزى در پائينافتادگى لهات 16 * ، خناق و ورم لوزهها و خوردن آن با جوشانده دانه شنبليله ، عسل و روغن بادام در بيماريهاى سينه و انتصاب 17 * مفيد مىباشد و نوشيدن مخلوط آن با جوشانده ماء الاصول 18 * درد سياتيك ، درد وركين 19 * [ درد پشت ] را تسكين مىدهد 20 * . نويسندگان بعدى علاوه بر ذكر موارد مصرف فوق مىنويسند روغنى كه از جوشاندن ملايم افشره گياه تازه با روغن زيتون به دست مىآيد فوق العاده گرم و خشك است اين روغن مقوى بدن و در فالج ، استرخاء ، خستگى ، نفخ ، تنگ نفس ارتوپنه ، سختى زايمان سودمند مىباشد .